Samenvatting financieel beeld

Deze perspectiefnota is opgesteld in een jaar van bestuurswisseling: het oude college heeft de voorbereiding gedaan, het nieuwe college zal deze nota bij de raad verdedigen. Vanuit bestuurlijke zorgvuldigheid en gezien de toegenomen onzekerheden is daarom gekozen voor een beleidsarme perspectiefnota. Dat betekent dat grote nieuwe beleidswensen en intensiveringen worden doorgeschoven naar de programmabegroting. Daar kan het nieuwe college in samenhang met het coalitieakkoord gerichte keuzes maken over prioriteiten, investeringen en eventuele verdere ombuigingen.

De financiële positie van de gemeente Ede laat zich kenmerken door stabiliteit, een duurzaam financieel perspectief en een beheerste ontwikkeling van de lokale lastendruk. Die solide basis maakt het mogelijk om bij tegenwind tijdelijk een stap terug te doen, de situatie te overzien en vervolgens gerichte maatregelen te nemen. Afgelopen jaar zijn we desondanks genoodzaakt geweest om ombuigingen van in totaal € 15 miljoen in te boeken. Dit is vooral het gevolg van onvoldoende en/of tijdelijke rijksfinanciering en oplopende kosten in onder andere de zorg en de bouw. Afgelopen november hebben we mede dankzij de ombuigingen een sluitende begroting voor 2026 en 2027 kunnen opleveren. Dit vertrekpunt is terug te zien in tabel 3.1.1.

 
Deze perspectiefnota is, zoals eerder aangegeven, beleidsarm vanwege de bestuurswissel. Het college heeft zich daarom beperkt tot het opnemen van knelpunten en voorstellen die niet kunnen wachten tot de besluitvorming over de programmabegroting later dit jaar. Het gaat om noodzakelijke bijstellingen om wettelijke taken te kunnen blijven uitvoeren en bestaande afspraken na te komen. Deze keuzes hebben echter wél gevolgen voor het meerjarenperspectief. In tabel 3.1.2 is het effect weergeven van de, in deze perspectiefnota opgenomen, voorgestelde wijzigingen.

Zoals te zien is in tabel 3.1.2 kunnen we voor 2027 kunnen nog steeds een structureel sluitende begroting presenteren, maar in de jaren daarna loopt het structurele tekort op tot circa € 5,6 miljoen in 2030. De belangrijkste oorzaak van het oplopende tekort is de structurele doorwerking van het tekort op de jeugdzorg, zoals dat zichtbaar is geworden in de programmarekening 2025. In hoofdstuk 4 van deze perspectiefnota zijn de voorgestelde wijzigingen nader uitgewerkt.

Het financieel beeld uit tabel 3.1.2 heeft het volgende effect op het verloop van de algemene reserve.

VNG begrotingsadvies 2027 - 2030
Gemeenten te maken hebben met grote financiële onzekerheid, vooral door bezuinigingen en onzekere kostenontwikkeling in de jeugdzorg. Ondanks dat het kabinet heeft onderstreept dat het advies van de Commissie-Van Ark zwaarwegend en maatgevend is, is onduidelijk of en in welke mate compensatie van het Rijk zal volgen. Vanwege die onzekerheid heeft de VNG ook dit jaar weer een begrotingsadvies uitgebracht. In de visie van de VNG kan het niet zo zijn dat gemeenten op dit moment vanwege de oplopende kosten voor de jeugdzorg tal van bezuinigingen moeten doorvoeren op andere beleidsterreinen, of lasten moeten verhogen om de begroting vanaf 2028 sluitend te krijgen. In het advies heeft de VNG ook de ingeboekte besparing op Huishoudelijk Hulp in de Wmo meegenomen. Concreet luidt het advies:

1. Maak de begroting voor 2027 sluitend : Zorg dat tenminste de begroting voor 2027 structureel en reëel sluitend is om te zodat de toezichthouder de gemeente niet onder preventief toezicht stelt.
2. Jeugdzorg vanaf 2028 : Raam de kosten realistisch en breng tekorten in balans met stelposten  
   1. Een stelpost voor de aanvullende maatregelen van het rijk: verkorten trajectduur en invoering eigen bijdrage
   2. Een stelpost voor het mogelijke oordeel van de deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd.
3. Wmo huishoudelijke hulp : Compenseer de aangekondigde bezuiniging vanaf 2029 met een stelpost omdat nog onduidelijk is hoe deze wordt uitgevoerd.
4. Neem passages op over de stelposten in de risicoparagraaf : Licht deze keuzes en onzekerheden toe in de risicoparagraaf en neem het financiële risico op in het weerstandsvermogen.

In deze perspectiefnota handelen we in gedachtegang van het begrotingsadvies. Voor 2027 is de begroting structureel sluitend.  Daarnaast hebben we, zoals eerder in de perspectiefnota 2026-2029 gepresenteerd, conform het begrotingsadvies een stelpost opgenomen voor de aanvullende maatregelen van het rijk (2a van het advies).

Omdat we een sluitende begroting voor 2027 presenteren is het, om te voldoen aan de begrotingsrichtlijnen van de provincie, niet noodzakelijk om de overige jaren sluitend te maken via (onzekere en niet toegestane) stelposten. Op dit moment kiezen we er daarmee voor om voor de jaren 2028 tot en met 2030 het tekort te presenteren in plaats van het tekort op te lossen middels een stelpost die door de provincie wordt gecorrigeerd. Voor Wmo geldt dat deze korting naar verwachting wordt verwerkt in de nog te presenteren meicirculaire. Omdat de korting nog niet in de cijfers zit hebben we vanzelfsprekend ook nog geen stelpost opgenomen. In aanloop naar de programmabegroting beoordelen we of en hoe we de overige aanbevelingen uit het VNG-advies in onze begroting verwerken.